Tehlikeli madde taşımacılığının ortak dili numaralardır. Dört haneli UN numarası, bir maddenin ya da madde grubunun taşıma düzenlemelerindeki kimliğidir; hangi ülkede olursa olsun aynı numara aynı tanıma karşılık gelir. Bu numaralar Birleşmiş Milletler bünyesindeki uzman komite tarafından belirlenir ve taşıma modlarına ilişkin düzenlemelere aktarılır.
Numaranın işlevi, malzemeyi tanımayan tarafların da aynı bilgiye ulaşmasıdır. Bir gümrük memuru, sürücü ya da depo görevlisi ürünün ne olduğunu bilmese bile numarayı okuyarak hangi kurallara tabi olduğunu görebilir.
Numaranın bir başka işlevi acil durum planlamasıdır. Bir kaza ya da dökülme hâlinde müdahale ekipleri, yükün içeriğini bilmeden numaradan yola çıkarak hangi yönergeyi uygulayacaklarını belirler. Denizyolu taşımasında kullanılan acil müdahale kodları da bu amaca hizmet eder; yangın ve dökülme için ayrı yönergelere işaret ederler.
Sevkiyat adındaki kısaltmalar
Ürünümüzün taşıma sınıflandırmasında uygun sevkiyat adı, canlı kaynaklardan elde edilmiş katı toksinleri tanımlayan İngilizce ifadedir. Adın sonundaki kısaltma, başka türlü adlandırılmamış anlamına gelir ve kendi başına bir kaydı bulunmayan maddelerin toplandığı genel bir başlığa işaret eder.
Genel başlık kullanıldığında, sevk evrakında maddenin teknik adının parantez içinde eklenmesi beklenir. Böylece numara genel bir grubu gösterirken, evrak tam olarak neyin taşındığını söyler. Bu ayrıntı gözden kaçtığında sevkiyat gümrükte ya da terminalde bekleyebilir.
Bir yanlış anlamayı baştan gidermek gerekir: UN numarası bir izin, ruhsat ya da kalite göstergesi değildir. Yalnızca maddenin taşıma kurallarındaki yerini söyler. Ürünün üretim izni, tür değerlendirmesi ve analiz raporu bundan bağımsız belgelerdir ve sevkiyat dosyasında ayrıca yer alır.
Sınıf ve ambalaj grubu
| Alan | Değer | Ne anlatır? |
|---|---|---|
| UN numarası | UN 3462 | Taşıma düzenlemelerindeki kimlik |
| Sınıf | 6.1 | Zehirli maddeler sınıfı |
| Ambalaj grubu | I | En yüksek tehlike derecesi |
| Fiziksel hâl | Katı | Toz formdaki ürün için geçerli kayıt |
| Özel hükümler | SP 210, 274 · A3, A43 | Bu kayda özgü ek koşullar |
| İstisnai miktar kodu | E5 | Çok küçük miktarlar için tanımlı üst sınır |
| Acil müdahale kodu | EmS F-A, S-A | Denizyolunda yangın ve dökülme yönergesi |
| Deniz kirletici | Hayır | Ek deniz kirletici işaretlemesi gerekmez |
Sınıf 6.1, zehirli maddeleri kapsar ve kendi içinde alt derecelere ayrılır. Ambalaj grubu bu derecelendirmenin göstergesidir: I en yüksek, III en düşük tehlike düzeyini anlatır. Grup I kaydı, ambalajın daha sıkı performans ölçütlerini karşılamasını ve taşıma sırasındaki koşulların buna göre düzenlenmesini gerektirir.
Ambalaj grubunun bir başka sonucu, izin verilen miktar sınırlarının daralmasıdır. Aynı madde için havayolu ve karayolu düzenlemeleri farklı üst sınırlar tanımlayabilir; bu yüzden sevkiyat planı, taşıma modu seçilmeden kesinleştirilmez. Modlar arasındaki farklar ADR, IMDG ve IATA yazısında karşılaştırılıyor.
Sınıflandırma maddenin fiziksel hâline bağlıdır. Katı ve sıvı formlar taşıma düzenlemelerinde ayrı kayıtlarla ele alınır; bu nedenle ürün formu değiştiğinde sınıflandırmanın yeniden değerlendirilmesi gerekir. Toz formdaki ürünümüz için geçerli kayıt katı hâli tanımlar; sıvı form söz konusu olduğunda taşıma bilgileri ayrıca teyit edilir.
Özel hükümler ve istisnai miktarlar
Özel hükümler, bir kayda özgü ek kural ya da muafiyetleri gösteren numaralı maddelerdir. Bazıları maddenin hangi koşulda düzenleme kapsamı dışında kalabileceğini, bazıları ise ek ambalaj ve işaretleme gereklerini tanımlar. Harfle başlayan kodlar havayolu düzenlemesine özgü hükümleri işaret eder.
İstisnai miktar kodu, çok küçük miktarların daha sınırlı koşullarla taşınabilmesine imkân veren düzenin göstergesidir. Bu, kuralların kalktığı anlamına gelmez: iç ve dış ambalaj sınırları, özel işaretleme ve belge koşulları yine geçerlidir. Kodun yanlış yorumlanması, sevkiyatın taşıyıcı tarafından reddedilmesiyle sonuçlanabilir.
Ambalaj tarafında da serbestlik yoktur. Yüksek tehlike grubundaki maddeler için onaylı tipte ambalaj kullanılır; iç kap, emici malzeme ve dış kaptan oluşan çok katmanlı bir düzen aranır. Kapların üzerindeki tip işaretlemesi, ambalajın hangi performans ölçütlerini karşıladığını gösterir ve denetimde bu işaret okunur.
Süreçte görev alan personelin eğitimli olması da düzenlemelerin bir gereğidir. Paketleyen, belgeyi hazırlayan ve yükü teslim eden kişilerin görev kapsamına uygun eğitim alması beklenir. Eğitim kaydının bulunmaması, sevkiyatın kendisi kurallara uygun olsa bile bir uygunsuzluk olarak değerlendirilir.
Belge ve etiketleme tarafı
Taşıma sınıflandırması, güvenlik bilgi formunun on dördüncü bölümünde bulunur; formun bölüm düzeni GBF yazısında anlatılmıştır. Ambalaj üzerinde ise iki ayrı işaretleme sistemi bir arada bulunur: malzemenin kendi tehlikesini anlatan etiket ve taşımaya ilişkin işaretler. Tedarik etiketindeki piktogram ve ifadeler GHS06 yazısında açıklanıyor.
Sevk evrakında beklenen bilgiler bellidir: UN numarası, uygun sevkiyat adı ve gerekiyorsa teknik ad, sınıf, ambalaj grubu, kap sayısı ve türü ile toplam miktar. Gönderici tarafından imzalanan beyan da dosyanın parçasıdır. Uluslararası sevkiyatlarda bu bilgiler ihracat dosyasındaki diğer belgelerle birlikte sunulur; süreç gümrük ve sevkiyat dosyası yazısında ele alınıyor.
Son olarak, taşıma sınıflandırması sabit bir veri gibi görünse de kaynağı güncel belgedir. Sevkiyat öncesinde değerlerin yürürlükteki güvenlik bilgi formundan teyit edilmesi, hem gönderenin hem taşıyıcının yükümlülüğüdür. Belge künyelerimiz belgeler sayfasında listelenmiştir.
