Kimyasal etiketlerindeki simge ve kod sistemi keyfî değildir. Küresel uyumlaştırılmış sistem, aynı tehlikenin her ülkede aynı simge ve aynı kodla anlatılmasını amaçlar. Böylece bir kutunun üzerindeki işaret, dili bilinmeyen bir ülkeye gönderildiğinde de okunabilir kalır.
Sistem üç unsuru bir arada kullanır: tehlikeyi gösteren piktogram, tehlikenin derecesini belirten sinyal kelimesi ve tehlikenin türünü tarif eden standart ifadeler. Bu üçü, sınıflandırmadan otomatik olarak türetilir; etiketi hazırlayan kişinin serbest yorumuna bırakılmaz.
GHS06 neyi işaretler?
GHS06, kırmızı çerçeveli baklava biçimi içinde bir kurukafa ve çapraz kemik taşır. Bu piktogram, maddenin akut toksisitesinin yüksek kategorilerde değerlendirildiğini gösterir: kısa süreli tek bir maruziyetin ağır sonuç doğurabileceği anlamına gelir. Zaman zaman karıştırıldığı ünlem işaretli piktogram ise daha düşük şiddetli etkileri, yani tahriş türü tehlikeleri işaretler; kurukafa ile arasındaki fark derece farkıdır ve ikisinin aynı ürün için yan yana kullanılması beklenmez.
Piktogramın yanında bir sinyal kelimesi bulunur. Yüksek kategorilerde bu kelime Tehlike, daha düşük kategorilerde Dikkat olarak yazılır. Tesisimizin ürünü için yayımlanan güvenlik bilgi formunda piktogram GHS06, sinyal kelimesi ise Tehlike olarak belirtilmiştir.
Piktogramın biçimi de standarttır: beyaz zemin üzerine siyah simge ve kırmızı çerçeve. Renk ve çerçeve kalınlığı, etiketin küçük ambalajlarda bile fark edilebilmesi için belirlenmiştir. Simgenin serbestçe değiştirilmesi ya da yerine firma tasarımı bir işaret konması söz konusu değildir.
H kodları nasıl okunur?
H harfi, İngilizcedeki tehlike ifadesi karşılığının kısaltmasıdır. Üç haneli sayının ilk hanesi tehlikenin ait olduğu kümeyi gösterir: 2 ile başlayanlar fiziksel tehlikeleri, 3 ile başlayanlar sağlık tehlikelerini, 4 ile başlayanlar çevresel tehlikeleri işaretler. Akut toksisite ifadeleri bu nedenle 3 ile başlar.
| Kod | Anlamı | Maruziyet yolu |
|---|---|---|
| H300 | Yutulması halinde öldürücüdür | Ağız yoluyla |
| H310 | Cilt ile teması halinde öldürücüdür | Deri yoluyla |
| H330 | Solunması halinde öldürücüdür | Solunum yoluyla |
Üç ifadenin bir arada bulunması, üç maruziyet yolunun da ayrı ayrı değerlendirilmiş olduğunu gösterir. Ürünümüzün sınıflandırması bu üç kodu birlikte taşır: Acute Tox. 2 (H300), Acute Tox. 2 (H310) ve Acute Tox. 1 (H330).
Kodların yanında bir de sınıflandırma kısaltması bulunur. Acute Tox. ifadesi akut toksisiteyi, yanındaki sayı ise kategoriyi gösterir; parantez içindeki H kodu aynı bilgiyi cümleyle tekrarlar. Bu ikili yazım, belgeyi okuyanın hem sınıfı hem de ifadeyi tek bakışta görmesini sağlar.
Etikette yer alan bilgiler ürünün ambalaj boyutuna göre kısalabilir; küçük kaplarda tüm ifadelerin sığmadığı durumlar için azaltılmış etiket düzenleri tanımlanmıştır. Bu durumda dahi piktogram, sinyal kelimesi ve ürün tanımı korunur.
Kategori numarası ne anlatır?
Sınıflandırmadaki kategori numarası, tehlikenin şiddet basamağını gösterir ve ters yönde okunur: sayı küçüldükçe tehlike büyür. Akut toksisitede dört kategori tanımlıdır; 1 en ağır, 4 en hafif basamaktır. Dolayısıyla solunum yolu için verilen kategori 1, bu yolun ürünün en duyarlı maruziyet yolu olarak değerlendirildiği anlamına gelir. Toz formda çalışılırken havaya karışan partikülün önlenmesine bu yüzden özel önem verilir.
Kategoriler, kabul edilmiş ölçütlere göre atanır ve etikete bu ölçütlerden türeyen ifadeyle yansır. Bir kurumun ürünü kendi envanterine işlerken kategoriye bakması, yapılacak risk değerlendirmesinin sınırlarını baştan belirler.
Sınıflandırma kararı tedarikçinin serbest tercihi değildir. Madde hakkında mevcut veriler, kabul edilmiş ölçütlerle karşılaştırılır ve sonuç bir kategoriye oturur. Bu değerlendirmeyi yapan kişinin yetkinliği de aranır; tesisimizin ürünü için sınıflandırma, TÜRKAK akreditasyonu kapsamında belgelendirilmiş bir kimyasal değerlendirme uzmanı tarafından hazırlanmıştır.
P ifadeleri ve etiketin bütünü
H ifadeleri tehlikeyi tanımlar, P ifadeleri ise alınacak önlemi anlatır. Önlem ifadeleri dört gruba ayrılır: önleme, müdahale, depolama ve bertaraf. Etikette bunların tümü değil, ürüne uyan seçilmiş bir küme yer alır; tam liste güvenlik bilgi formunun ikinci bölümünde bulunur. Formun bölüm düzeni GBF yazısında anlatılmıştır.
Tam bir etiket üzerinde şunlar birlikte bulunur: ürün tanımı, tedarikçi bilgisi, piktogram, sinyal kelimesi, H ve P ifadeleri, miktar ve gerekli durumlarda ek bilgiler. Sevkiyat söz konusu olduğunda bu etikete taşıma işaretlemesi de eklenir; taşıma tarafındaki sınıflandırma UN 3462 yazısında ele alınıyor. İki işaretleme sistemi birbirinin yerine geçmez; biri malzemenin kendisini, diğeri taşınma koşulunu anlatır.
Etiketin fiziksel dayanıklılığı da gözden kaçmamalıdır. İşaretleme, taşıma ve depolama koşullarında okunaklı kalacak biçimde uygulanır; silinen ya da kopan bir etiket, kabın içeriğini belirsiz hâle getirir. Alıcı ülkenin resmî dili söz konusu olduğunda etiket ve belge o dilde de hazırlanır.
Bir başka nokta, etiket ile belgenin birbirini tutmasıdır. Kaptaki piktogram ve ifadeler, birlikte gelen güvenlik bilgi formundaki sınıflandırmayla aynı olmalıdır. Uyuşmazlık görüldüğünde malzeme kullanıma alınmadan tedarikçiye sorulur; çoğu zaman sebep, elde eski sürüm bir formun bulunmasıdır.
Etiketi okumak neyi değiştirir?
Yüksek kategorili bir maddeyle çalışan laboratuvarda etiket, dekoratif bir unsur değil iş akışının girdisidir. Hangi koruyucu donanımın gerektiği, çalışmanın çeker ocakta yapılıp yapılmayacağı ve numunenin nerede saklanacağı bu bilgilerden çıkar. Donanım seçimi KKD yazısında anlatılıyor.
Etiket bilgisi eğitimin yerini almaz; hazırlık aşamasında okunup yazılı bir çalışma yönergesine çevrilmesi beklenir. Bir maruziyet şüphesinde beklenecek tek adım vardır: vakit kaybetmeden 112 aranır. Sınıflandırma ve belge künyeleri belgeler sayfasında yayımlanmıştır.
