Güvenlik bilgi formu, kısa adıyla GBF, bir kimyasalın tehlikelerini ve güvenli kullanım koşullarını önceden belirlenmiş bir düzende aktaran belgedir. Uluslararası yazışmalarda çoğunlukla MSDS ya da SDS kısaltmalarıyla anılır. Formun asıl işlevi reklam ya da tanıtım değil, ürünü teslim alan tarafın kendi risk değerlendirmesini yapabilmesini sağlamaktır.
Formatı ne belirliyor?
Bölüm sırası ve içerik başlıkları serbest bırakılmamıştır. Avrupa Birliği tarafında REACH tüzüğü ve onun ekini güncelleyen düzenleme formun biçimini belirler; ülkemizde ise aynı çerçeve KKDİK yönetmeliğiyle karşılanır. ISO 11014-1 de bu alanda anılan standartlardandır. Ortak amaç, hangi ülkede hazırlanırsa hazırlansın aynı bilginin aynı numaralı bölümde bulunmasıdır. Mevzuat çerçevesinin kapsamı REACH ve KKDİK yazısında ele alınıyor.
Formu hazırlayan kişinin yetkinliği de önemlidir. Tesisimizin ürünü için yayımlanan form, TÜRKAK akreditasyonu kapsamında TÜV AUSTRIA tarafından belgelendirilmiş bir kimyasal değerlendirme uzmanı tarafından hazırlanmıştır.
Formun kime ve ne zaman verileceği de bellidir. Tehlikeli olarak sınıflandırılmış bir maddeyi teslim eden taraf, alıcıya ilk teslimatla birlikte güncel formu ulaştırır; sonradan yapılan revizyonlar da bildirilir. Belge, malzemenin kullanılacağı ülkenin resmî dilinde istenebildiği için ihracatta çoğu zaman iki dilli bir sürüm hazırlanır. Form ücretsiz sağlanır, alıcıdan bunun için ayrı bir bedel ya da başvuru beklenmez.
On altı bölüm
| No | Bölüm | Ne bulunur? |
|---|---|---|
| 1 | Madde ve firma tanımı | Ürün adı, tanımlanan kullanım, tedarikçi ve acil durum telefonu |
| 2 | Tehlike tanımlaması | Sınıflandırma, piktogram, sinyal kelimesi, H ve P ifadeleri |
| 3 | Bileşim bilgisi | Bileşen adı, CAS ve EINECS numaraları, oran aralığı |
| 4 | İlk yardım önlemleri | Maruziyet yollarına göre yapılacaklar ve tıbbi yardım uyarısı |
| 5 | Yangınla mücadele | Uygun söndürücüler ve özel tehlikeler |
| 6 | Kaza sonucu yayılma | Dökülmede alınacak önlemler ve temizleme yöntemi |
| 7 | Elleçleme ve depolama | Güvenli kullanım koşulları ve saklama gerekleri |
| 8 | Maruziyet kontrolü | Mühendislik önlemleri ve kişisel koruyucu donanım |
| 9 | Fiziksel ve kimyasal özellikler | Görünüm, koku, pH, çözünürlük gibi veriler |
| 10 | Kararlılık ve tepkime | Kaçınılacak koşullar ve uyumsuz maddeler |
| 11 | Toksikolojik bilgi | Maruziyet etkilerine ilişkin veriler |
| 12 | Ekolojik bilgi | Çevresel davranış ve etkiler |
| 13 | Bertaraf bilgileri | Atık ve ambalaj bertarafı |
| 14 | Taşımacılık bilgileri | UN numarası, sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu |
| 15 | Mevzuat bilgileri | Ürüne uygulanan düzenlemeler |
| 16 | Diğer bilgiler | Sürüm, yayın tarihi, kısaltmalar ve revizyon notu |
On altı bölüm rastgele sıralanmamıştır. İlk üç bölüm ürünü ve tehlikesini tanıtır; dört ile sekiz arası acil durum ve günlük kullanım önlemlerini verir; dokuz ile on iki arası teknik ve bilimsel veriyi toplar; son dört bölüm bertaraf, taşıma ve mevzuat tarafını kapatır. Bu düzen sayesinde aranan bilgi, formun tamamı okunmadan bulunabilir.
Alıcı hangi bölümlere önce bakar?
Pratikte bir laboratuvar formu baştan sona okumadan önce dört bölüme yönelir. İkinci bölüm, malzemenin hangi tehlike sınıflarında değerlendirildiğini gösterir; yüksek akut toksisiteye işaret eden kodlar ve kurukafa piktogramı burada görünür. Bu kodların anlamı GHS06 ve H ifadeleri yazısında açıklanıyor. Sekizinci bölüm, çalışma sırasında hangi koruyucu donanımın gerektiğini söyler. Yedinci bölüm saklama koşullarını verir. On dördüncü bölüm ise sevkiyatın nasıl belgeleneceğini belirler; canlı kaynaklı toksinler için kullanılan sınıflandırma UN 3462 yazısında ele alınmıştır.
Üçüncü bölüm çoğu zaman gözden kaçar, oysa alıcının kendi envanterine gireceği bilgi buradadır. Bileşenin adı, varsa CAS ve EINECS numarası ile içerikteki oranı bu bölümde verilir. Tesisimizin ürününde bileşen, güvenlik bilgi formunda l-aminoasit oksidaz olarak kaydedilmiş; CAS numarası 9000-89-9, EINECS numarası ise 232-564-0 olarak belirtilmiştir. Bu numaralar malzemenin kurum envanterinde doğru sınıfa yerleştirilmesini sağlar.
Sürüm ve güncellik
Form, bir kez hazırlanıp rafa kaldırılan bir belge değildir. Sınıflandırma değiştiğinde, yeni veri elde edildiğinde ya da mevzuat güncellendiğinde yeniden düzenlenir ve sürüm numarasıyla tarihi değişir. Bu nedenle bir alıcı, elindeki formun tarihine bakmalı ve uzun süredir bekleyen bir kopyayla çalışıyorsa güncel sürümü istemelidir. Tesisimizin ürünü için yayımlanan form 1.0 sürümüdür ve 10.07.2026 tarihini taşır; acil durum numarası olarak 112 verilmiştir. Üzerinde sürüm ve tarih bilgisi bulunmayan bir kopyayla çalışmak, güncelliği doğrulanamayacağı için önerilmez. Kurumsal alıcıların çoğu, arşivledikleri formu belirli aralıklarla tedarikçiye teyit ettirir.
Formun bir sınırını da belirtmek gerekir: güvenlik bilgi formu eğitim yerine geçmez. Dördüncü ve altıncı bölümler acil bir durumda ne yapılacağını özetler, ancak bu bilgiler personelin önceden eğitilmiş olmasını varsayar. Yüksek toksisiteli bir malzemeyle çalışan bir laboratuvarda form, duvara asılan bir yönerge değil, hazırlık aşamasında okunup iş akışına çevrilen bir kaynaktır. Maruziyet şüphesinde beklenmeden 112 aranır.
Belgeyle birlikte gelenler
GBF tek başına yeterli bir dosya değildir. Kurumsal bir alıcı genellikle formun yanında üretim izinlerini, tür değerlendirmesini ve parti analiz raporunu da ister. Bu belgelerin künyeleri belgeler sayfasında listelenmiştir. Güncel sürümün paylaşımı ya da kurumunuzun formatına ilişkin sorularınız için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
