Tehlikeli bir malzeme, üretildiği yerden alıcısına ulaşana kadar çoğu zaman birden fazla taşıma modundan geçer: tesisten havalimanına ya da limana karayoluyla, oradan uçak ya da gemiyle. Her modun kendi kural kitabı vardır. Karayolunda ADR, denizyolunda IMDG Kodu, havayolunda ise ICAO Teknik Talimatları ve bunlara dayanan IATA düzenlemesi uygulanır. Demiryolu için RID, iç su yolları için ADN adlı ayrı düzenlemeler de bulunur.
Bu yazı üç ana düzenlemenin nasıl ilişkili olduğunu ve nerede ayrıştığını anlatıyor. Bir maddenin taşıma kimliğini oluşturan numara, sınıf ve ambalaj grubu kavramları UN 3462 yazısında açıklandı.
Ortak kaynak: BM Model Düzenlemeleri
Üç düzenleme birbirinden bağımsız yazılmış değildir. Birleşmiş Milletler bünyesindeki uzman alt komitenin hazırladığı tavsiyeler, kapağının renginden ötürü sektörde Turuncu Kitap diye de anılır ve mod düzenlemelerinin ortak iskeletini oluşturur. Tehlike sınıfları, UN numaraları, ambalaj grupları, ambalaj test ölçütleri ve etiket tasarımları bu kaynaktan gelir. Mod düzenlemeleri iskeleti olduğu gibi alır, kendi taşıma ortamının koşullarına göre ek kurallarla genişletir.
Bu ortak temel pratikte büyük kolaylık sağlar. Bir maddenin sınıfı ve ambalaj grubu karayolunda ne ise denizyolunda ve havayolunda da odur; değişen, bu kimliğe bağlanan miktar sınırları, belge biçimi ve işaretleme ayrıntılarıdır. Kurallar düzenli aralıklarla güncellenir: ADR ile IMDG Kodu iki yılda bir, havayolu kuralları ise her yıl yeni baskıyla yayımlanır. Sevkiyat hazırlığında yürürlükteki baskının esas alınması bu yüzden önemlidir.
Her üç düzenlemenin merkezinde, UN numarasına göre sıralanmış bir tehlikeli mallar listesi bulunur. Listede her kaydın satırında uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu, özel hükümler, ambalaj talimatı ve miktar sınırları yan yana verilir. Hazırlık çoğunlukla bu satırın ilgili düzenlemede okunmasıyla başlar; aynı numaranın satırı üç kitapta farklı sütunlar taşıyabilir.
Üç düzenleme yan yana
| Başlık | ADR | IMDG Kodu | ICAO / IATA |
|---|---|---|---|
| Mod | Karayolu | Denizyolu | Havayolu |
| Çerçeve | BM Avrupa Ekonomik Komisyonu bünyesindeki anlaşma | Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), SOLAS sözleşmesi | ICAO Teknik Talimatları; IATA düzenlemesi sektör uygulaması |
| Öne çıkan belge | Taşıma evrakı, sürücü için yazılı talimat | Tehlikeli yük beyanı, konteyner yükleme belgesi | Göndericinin tehlikeli mal beyanı |
| Kendine özgü konu | Araç işaretleme, sürücü eğitimi, tünel kısıtları | Ayrıştırma, istif, acil müdahale çizelgeleri, deniz kirletici | Yolcu ve kargo uçağı ayrımı, ülke ve işletici farklılıkları |
ADR: karayolu
ADR, taraf ülkeler arasında karayoluyla yapılan tehlikeli madde taşımasını düzenleyen uluslararası anlaşmadır; Türkiye de taraflar arasındadır ve kurallar ulusal mevzuat üzerinden uygulanır. Anlaşma yalnızca ambalajı değil aracı ve insanı da kapsar. Araç üzerindeki turuncu levhalar, araçta bulunması gereken ekipman, sürücünün eğitim belgesi ve kaza anında izlenecek adımları anlatan yazılı talimat bu kapsamdadır. Tehlikeli madde gönderen ve taşıyan işletmelerin önemli bir bölümü için güvenlik danışmanı görevlendirilmesi de öngörülür; Türkiye'de bu görev tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı adıyla bilinir.
IMDG Kodu: denizyolu
Denizyolunda tehlikeli yük aynı gemide, çoğu zaman aynı konteynerde başka yüklerle haftalarca yol alır. Bu yüzden IMDG Kodunun ağırlık merkezi, birbiriyle tepkimeye girebilecek maddelerin ayrı tutulması ve yükün gemideki yerinin belirlenmesidir. Kod, her madde için yangın ve dökülme durumlarına yönelik acil müdahale çizelgelerini kısa kodlarla gösterir; F harfiyle başlayan kod yangın, S harfiyle başlayan kod dökülme yönergesine karşılık gelir. Maddenin deniz kirletici sayılıp sayılmadığı da bu düzenlemede ayrıca belirtilir.
ICAO ve IATA: havayolu
Havayolunda bağlayıcı metin, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nün Teknik Talimatlarıdır. IATA düzenlemesi bu talimatları temel alır ve havayolu şirketlerinin ek koşullarını da içerdiği için uygulamada başvurulan el kitabıdır. Uçuş boyunca basınç ve sıcaklık değiştiğinden ambalajın basınç farkına dayanıklılığı ayrıca aranır. Miktar sınırları yolcu uçağı ve yalnız kargo uçağı için ayrı verilir; bazı maddeler yalnız kargo uçağıyla taşınabilir ve ambalajları buna göre etiketlenir. Ülkelerin ve işletici havayolu şirketlerinin kendi kısıtları da ayrıca kontrol edilir.
Çok modlu sevkiyatta hazırlık
Bir gönderi yolculuğu boyunca birden fazla düzenlemenin kapsamına girdiğinde ambalaj ve belge, her aşamanın kurallarını karşılayacak şekilde hazırlanır. Pratikte bu, en sıkı koşulun baştan esas alınması anlamına gelir. Hazırlık sırasında şu sorular yanıtlanır:
- Güncel güvenlik bilgi formunun taşıma bölümü, sınıflandırmayı hangi değerlerle veriyor?
- Gönderi hangi modlardan geçecek ve her birinde miktar sınırı ne?
- Seçilen ambalaj tipi, en sıkı modun performans ölçütlerini karşılıyor mu?
- Etiketler ve işaretler her modun beklentisine uygun mu?
- Beyan belgesi taşıyıcının istediği biçimde ve eksiksiz mi?
- Paketleyen ve belgeyi hazırlayan kişilerin eğitim kayıtları güncel mi?
- Taşıyıcı, kabul için ön onay ya da ek kontrol istiyor mu?
Soğutucu olarak kuru buz kullanılan gönderilerde kuru buzun kendisi de taşıma kurallarının konusudur ve özellikle havayolunda ayrı bir kayıt olarak beyan edilir. Soğuk zincirle birlikte planlanan bir sevkiyat bu yüzden iki ayrı tehlikeli mal kaydını aynı pakette taşıyabilir.
Ürünümüzün taşıma bilgileri
Toz formdaki ürünümüzün güvenlik bilgi formunda taşıma sınıflandırması UN 3462, sınıf 6.1 ve ambalaj grubu I olarak verilir; denizyolu için acil müdahale kodları F-A ve S-A'dır ve ürün deniz kirletici değildir. Bu değerlerin etiket tarafındaki karşılığı GHS06 yazısında, sevkiyat dosyasının geri kalanı ise gümrük ve sevkiyat dosyası yazısında ele alınıyor.
Taşıma kuralları sık güncellendiği ve taşıyıcıya göre farklılaşabildiği için bu yazı genel bir çerçeve sunar; her sevkiyat yürürlükteki düzenleme ve güncel belge üzerinden ayrıca planlanır. Belge künyelerimiz belgeler sayfasında yer alır.
