Bir kurum yüksek toksisiteli bir materyali satın aldığında, teslim tutanağının imzalandığı an sorumluluğun el değiştirdiği andır. Materyalin nasıl saklanacağı, kimin erişeceği, hangi amaçla kullanılacağı ve kalanın nasıl bertaraf edileceği artık alıcının kararıdır. Tedarikçi bu kararları veremez, ancak bunlar için gereken bilgiyi eksiksiz aktarmakla yükümlüdür. İyi işleyen bir tedarik ilişkisi, bu iki tarafın sorumluluğunu baştan açıkça ayıran ilişkidir.
Ürünler sayfamızda alıcı yükümlülükleri üç başlıkta toplanır: kişisel koruyucu donanım, soğuk zincir ve kullanım kısıtı. Bu yazı bu başlıkların ne anlama geldiğini açıyor ve yanlarına kayıt, beyan ve atık tarafını ekliyor.
Kullanım kısıtı neyi kapsar?
Tedarik ettiğimiz venomun kullanımı araştırma ve endüstriyel amaçlarla sınırlıdır. Bu ifade bir etiket notundan fazlasıdır; materyalin hangi alanlarda kullanılabileceğini ve hangi alanların tamamen dışında kaldığını tanımlar. Kısıtın pratikteki karşılığı şöyle özetlenebilir:
| Kapsam içinde | Kapsam dışında |
|---|---|
| Laboratuvar ortamında yürütülen in vitro çalışmalar | İnsana ya da hayvana herhangi bir yolla uygulanması |
| Analitik yöntem geliştirme ve doğrulama | Gıda, takviye, kozmetik ya da benzeri bir ürüne katılması |
| Referans ya da karşılaştırma materyali olarak kullanım | Bireysel kullanıcılara ya da evde kullanım amacıyla verilmesi |
| Endüstriyel araştırma ve geliştirme süreçlerinde girdi olarak kullanım | Kısıt bilgisi aktarılmadan üçüncü taraflara devredilmesi |
Tablonun son satırı sık gözden kaçar. Materyal kurum içinde başka bir birime ya da bir iş birliği kapsamında başka bir kuruma aktarılacaksa, kullanım kısıtı ve güvenlik bilgileri de onunla birlikte gider. Kısıt, materyalin kendisine bağlıdır; elden ele geçtikçe ortadan kalkmaz.
Kısıtın bir diğer işlevi, sorumluluğun sınırını çizmektir. Tedarikçi materyalin kimliğini, tehlikesini ve ölçülen değerlerini belgelemekle yükümlüdür; materyalin kısıt dışı bir amaçla kullanılmasından doğan sonuçlar ise bu belgelerin kapsamında değildir. Kullanım amacının sipariş öncesinde yazılı olarak konuşulması bu yüzden iki taraf için de netlik sağlar.
Teslimden sonra alıcıya düşenler
Teslim anı, alıcı yükümlülüklerinin başladığı noktadır. Paketin dış durumu, sıcaklık kaydı ve belgelerdeki parti numarası teslim sırasında kontrol edilir; sapma varsa materyal kullanıma alınmadan önce tedarikçiye bildirilir. Kabul kontrolünün yazılı yapılması, sonradan doğabilecek bir anlaşmazlıkta iki tarafın elindeki ortak kayıt olur.
Kişisel koruyucu donanım başlığı, materyalle temas eden her çalışanın risk değerlendirmesine uygun donanımla çalışmasını ifade eder. Donanımın seçimi ve kullanım sırası KKD yazısında anlatıldı. Alıcı açısından asıl yükümlülük, donanımın bulunması değil, kullanılmasının güvence altına alınmasıdır: eğitim, yazılı talimat ve denetim bu güvencenin parçalarıdır.
Soğuk zincir başlığı, materyalin teslimden kullanıma kadar belgelerde belirtilen koşulda tutulmasını kapsar. Alıcı laboratuvarda zincirin nasıl sürdürüleceği soğuk zincir yazısında ele alındı. Zincirin alıcı tarafında kopması hâlinde, sonraki ölçümlerde görülen sapmaların kaynağı tedarikçiye değil saklama koşuluna bakılarak aranır.
Bu iki başlığın dayanağı güvenlik bilgi formudur. Formun, materyalle çalışacak herkesin erişebileceği bir yerde bulunması ve güncel sürümün kullanılması alıcının sorumluluğundadır; formun bölümleri GBF yazısında açıklandı.
Kayıt, beyan ve bildirim
Yüksek toksisiteli materyallerin tedarikinde tedarikçiler çoğu zaman sipariş öncesinde bir son kullanıcı beyanı ister. Bu belgede materyali kullanacak kurum, sorumlu kişi ve kullanım amacı yazılır. Beyanın amacı alıcıyı sorgulamak değil, materyalin tanımlı bir amaçla tanımlı bir yere gittiğini kayıt altına almaktır. Aynı belge, sınır ötesi sevkiyatlarda gümrük ve ihracat kontrolü açısından da işe yarar.
Alıcı tarafında tutulması beklenen kayıtlar şunlardır:
- Envanter kaydı: Teslim alınan miktar, her kullanımda alınan miktar, kalan miktar ve bertaraf edilen miktar.
- Erişim kaydı: Materyalin bulunduğu dolap ya da dondurucuya kimlerin erişebildiği; erişimin kilitli bir alanla sınırlanması.
- Eğitim kaydı: Materyalle çalışan personelin aldığı eğitim ve tarihleri.
- Olay kaydı: Dökülme, kırılma ya da maruziyet şüphesi gibi olağan dışı durumlar ve alınan önlemler.
Maruziyet şüphesinde ilk adım her zaman 112'nin aranmasıdır. Olay kaydı acil durum geçtikten sonra tutulur ve nedenin anlaşılmasına, benzer bir olayın önlenmesine hizmet eder.
Mevzuat tarafında da alıcıya düşen görevler bulunabilir. Yurt dışından alım yapan bir kurum, kendi ülkesinin kimyasal mevzuatı açısından ithalatçı konumuna geçebilir; materyali formda öngörülmeyen bir amaçla kullanacak bir alıcının bunu tedarikçiye bildirmesi de beklenir. Bu yükümlülüklerin çerçevesi REACH ve KKDİK yazısında anlatıldı.
Kullanım amacına ilişkin paylaşılan bilgiler çoğu zaman yayımlanmamış bir projeye aittir. Bu nedenle kurumlar arası tedarikte gizlilik ayrı bir başlık olarak ele alınır; ürünler sayfasındaki B2B tedarik başlıkları arasında da gizlilik yer alır.
Atık ve bertaraf
Kullanılmayan materyal, boşalan kaplar ve materyalle temas etmiş sarf malzemeleri evsel atık değildir. Bertaraf yolu, güvenlik bilgi formunun bu konuya ayrılmış bölümüne ve alıcının bulunduğu yerin atık mevzuatına göre belirlenir. Uygulamada tehlikeli atıklar yetkili bir atık firmasına teslim edilir ve teslim belgesi envanter kaydına bağlanır. Böylece bir partinin kaydı, alındığı günden son miligramının bertaraf edildiği güne kadar kesintisiz okunabilir.
Sipariş öncesi hazırlık listesi
- Kullanım amacını yazılı olarak tanımlayın ve kısıtın kapsamında kaldığını teyit edin.
- Materyalden sorumlu bir kişi belirleyin.
- Belgelerde belirtilen saklama koşulunu sağlayacak ekipmanın hazır olduğunu kontrol edin.
- Kabin, koruyucu donanım ve acil durum malzemelerini hazırlayın.
- Güvenlik bilgi formunu çalışacak personelle paylaşın.
- Atık yolunu ve yetkili atık firmasını önceden belirleyin.
- İthalat ve kimyasal mevzuatı açısından kime hangi görevin düştüğünü netleştirin.
Alıcı yükümlülüklerinin özeti ve ürün formlarına ait bilgiler ürünler sayfasında yer alır.
