Doğada rastlanan bir akrebi yakalamak, toplamak ya da bir kapta tutmak isteyenlerin sorusu basit görünür: «Akrep yakalamak yasak mı?» Cevabı bir yönetmelikte yazılıdır: Akrep Türlerinin Doğadan Yakalanmasına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik, 11 Haziran 2020 tarihli ve 31152 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Bu yazıdaki hükümler Resmî Gazete'nin yayım sayfasındaki metinden ve bir hukuk veri tabanındaki kopyasıyla karşılaştırılarak aktarılmıştır.
Kısa cevap
Yönetmeliğin 6. maddesinin ilk fıkrası şöyle başlar: «Doğadan akrep türlerinin yakalanması yasaktır.» Tek istisna, insan ya da hayvan sağlığına yönelik ürün üretimi için izin ve onay süreci tamamlanmış tesislere damızlık sağlamaktır; o da yalnızca popülasyona olumsuz etkisi olmaması koşuluyla verilebilen bir izne bağlıdır. Bilimsel amaçlı yakalamalar ise yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmuştur (madde 2).
Yönetmelik ne düzenler?
Madde 1'e göre yönetmeliğin amacı, akrep türlerinin yaşama ortamlarının korunması ve doğadan yakalanmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Dayanak olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu gösterilir. Yani metin, akreple karşılaşan kişiye değil, akrebin doğadan alınmasına ve üretim tesislerine yöneliktir. Akreplerin yaşam alanı tipleri için akrep nerede yaşar yazısına bakabilirsiniz.
Madde 6'nın ana hükümleri
| Konu | Yönetmelikte ne yazıyor? |
|---|---|
| Doğadan yakalama | Yasaktır (madde 6/1); istisna yalnızca izinli üretim tesislerine damızlık sağlamaktır. |
| Üreme dönemi | Üreme dönemlerinde doğadan akrep yakalanamaz (madde 6/2). |
| Yöntem | Hayvanlara acı çektiren, zarar veren ya da davranışlarını olumsuz etkileyen ve uluslararası sözleşmelerle yasaklanan yöntemler yasaktır (madde 6/3). |
| Tesisten kaçış | Tesis sahibi kaçmayı ve zarar vermeyi önleyecek tedbirleri alır; kaçan akreplerin yakalanma masrafı ve verdikleri zarar tesis sahibine aittir (madde 6/4). |
| Doğaya bırakma | Tesisteki akrepler, Genel Müdürlüğün izni olmadan doğaya bırakılamaz (madde 6/5). |
| Nakil | Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmeliğe göre yapılır (madde 6/6). |
Madde 5'e göre il şube müdürlükleri, yakalamanın yapılacağı alanı ve tarihi en az on beş gün önceden İçişleri Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının ilgili taşra birimlerine bildirir. Üretim tesisi kurmanın izin aşaması ise ayrı bir konudur: kuruluş izni yazısında anlatıldı.
Yakalama izni nasıl işler?
Yönetmelik doğadan yakalamayı genel olarak yasakladığı için istisna başvuruları da sıkı bir süreçten geçer. İzin aşamasında başvuru sahibinden, başvuruda belirtilen her tür için doğadan akrep yakalanabileceğini gösteren, üniversitelerden alınmış bir bilimsel rapor istenir; Genel Müdürlük ikinci bir rapor da talep edebilir. Başvurular il şube müdürlüğü üzerinden yürür ve yakalama, izin koşullarına uyulup uyulmadığı denetlenerek kayda geçirilir. Bu yapının amacı, yönetmeliğin ilk maddesinde yazdığı gibi, akrep türlerinin yaşama ortamlarını korumaktır.
İzinsiz yakalayana ne olur?
Madde 8'e göre doğadan izinsiz akrep yakalandığı tespit edilirse yakalayan kişilere 2872 sayılı Kanunun 20. maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi uyarınca idari para cezası uygulanır. Kaçışı ve zararı önleyecek tedbirleri almayan tesis sahipleri için ise 5199 sayılı Kanunun 28. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uygulanır. Ceza tutarları bu yazıda verilmemiştir; güncel tutarlar için Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır.
Yönetmeliğin söylemedikleri
Okuduğumuz metinde şu konulara ilişkin hüküm bulunmuyor: evde ya da bahçede karşılaşılan bir akrebe ne yapılacağı, akrebin hobi amacıyla bulundurulması ve akrebin öldürülmesi. Bu yazı bu konularda hukuki görüş vermez. Yönetmeliğin yayımından sonra değişiklik yapılıp yapılmadığını kontrol etmek ve bu konularda kesin bilgi almak için Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne ya da il müdürlüğüne başvurmak gerekir. Doğada gözlem yapmak ve fotoğraf çekmek yönetmeliğin konusu değildir; akreplerin evde alınacak önlemler için korunma yazısı daha uygun bir kaynaktır.
